Wat is projectieve identificatie?
Projectieve identificatie is een onbewust proces waarbij iemand eigen onverwerkte of ondraaglijke gevoelens afsplitst en op een ander projecteert. Via subtiele interactie oefent de zender hierbij zo’n druk uit dat de ander deze gevoelens daadwerkelijk overneemt en zich er volgens naar gaat gedragen.
Bij projectieve identificatie plaats je een ondraaglijk gevoel van jezelf zodanig in de ander, dat die ander dat gevoel namens jou gaat ervaren en uitleven. Dit gebeurt in de volgende stappen:
- Projecteren: persoon A ervaart een innerlijk conflict of een heftige, onaanvaardbare emotie die te pijnlijk is om zelf te dragen, denk aan diepe angst, onmacht of woede. persoon A weert deze emotie af en projecteert deze op persoon B.
- Druk uitoefenen: persoon A gaat zich onbewust zo gedragen dat persoon B subtiel onder druk wordt gezet om zich precies zo te gaan voelen als de geprojecteerde emotie.
- Identificeren: persoon B neemt de emotie onbewust over, gaat zich ermee identificeren en begint zich daadwerkelijk zo te voelen en te gedragen.
Het is een intense vorm van non verbale communicatie. Projectieve identificatie komt vaak voort uit een vroege geschiedenis van onveilige hechting en een gebrek aan containing – het liefdevol opvangen, begrenzen en reguleren van emoties door een volwassene, in de kindertijd.
Projectieve identificatie is een ontzettend verwarrende dynamiek omdat je als ‘ontvanger’ plotseling wordt overspoeld door emoties die eigenlijk niet van jou zijn. Het vraagt om mentaliseren en een goed gereguleerd zenuwstelsel om dit proces te doorzien en de projectie bij de ander te laten.
Projectieve identificatie bij kinderen
Jonge kinderen zijn meesters in projectieve identificatie. Hun brein is nog in ontwikkeling en daarom kunnen ze overweldigende emoties als intense frustratie, onmacht of uitputting zelf nog niet dragen of onder woorden brengen. Wat doen ze dan? Ze ‘plaatsen’ deze emotie onbewust bij jou.
Stel je voor: je kind is overprikkeld na een lange dag op de opvang. Het voelt zich stuurloos en wanhopig. In plaats van te huilen, gaat je kind extreem dwars doen, grenzen opzoeken of gooien met speelgoed. Als ouder voel jij plotseling vanuit het niets een enorme golf van blinde paniek, onmacht of intense boosheid opkomen. Je voelt je precies zoals je kind zich vanbinnen voelt. Je kind heeft het ondragelijke gevoel met succes aan jou ‘overgedragen’.
Dit is geen manipulatie. Je kind communiceert via projectieve identificatie en vraagt eigenlijk aan jouw volwassen zenuwstelsel: ‘Ik kan deze enorme emotie niet aan. Wil jij het even voor mij dragen, er woorden aan geven en het in een veilige, rustige vorm aan mij teruggeven?’ Dit is de essentie van containing in het ouderschap.
Studio Nesting
Wil je meer te weten komen over projectieve identificatie? Maak kennis met Studio Nesting!