Wat is mentaliseren?
Mentaliseren is het vermogen om het gedrag van jezelf en van anderen te begrijpen en te verklaren vanuit hun binnenwereld. Het is de vaardigheid om te beseffen dat er onder iemands buitenkant (gedrag en woorden) een binnenkant zit (gevoelens, gedachten, behoeften, twijfels en intenties).
Wanneer je mentaliseert, neem je niet zomaar aan dat jouw interpretatie van een situatie de absolute waarheid is. Je blijft nieuwsgierig. Je vraagt je af: ‘Waarom reageer ik nu zo fel?’ of ‘Wat maakt dat die ander zo stil is, is er misschien iets anders aan de hand?’
Wat gebeurt er tijdens het mentaliseren?
- Je voorkomt misverstanden: je vult niet direct in wat de ander denkt, maar checkt eerst wat er echt speelt.
- Je blijft in verbinding: zelfs als er spanning is, kun je begrip opbrengen voor het perspectief van de ander, zonder je eigen grenzen te verliezen.
- Je beschermt je eigen gemoedstoestand: je voorkomt dat je andermans stress of gedrag persoonlijk aantrekt. Je begrijpt dat de snauw van een oververmoeide partner voortkomt uit diens eigen overbelasting en niets zegt over jouw tekortkomingen.
Mentaliseren is een functie van het denkende deel van ons brein. Dit betekent dat we alleen goed kunnen mentaliseren als we ons relatief veilig en rustig voelen. Zodra we overspoeld raken door stress, angst of woede, schakelt ons brein over op de overlevingsstand. Het denkende brein wordt als het ware ‘gekaapt’ door emoties. Op dat moment verliezen we tijdelijk ons vermogen om te mentaliseren. We vallen terug in zwart-witdenken, trekken direct conclusies en vullen de intenties van de ander vaak negatief in.
In de opvoeding is mentaliseren misschien wel een van de krachtigste instrumenten die je hebt. Een jong kind kan zijn eigen binnenwereld nog niet in heldere woorden uitdrukken. In plaats daarvan communiceren ze hun binnenwereld via hun gedrag.
Wanneer je kind een driftbui heeft op de keukenvloer, kun je op twee manieren reageren:
- Zonder te mentaliseren: je reageert puur op de buitenkant. Je denkt: ‘Hij doet dit om mij te treiteren’ of ‘Ze is gewoon stronteigenwijs.’ Je schiet zelf in de stress en reageert vanuit je eigen overlevingsstand.
- Door wel te mentaliseren: je kijkt via het gedrag naar de binnenwereld van je kind. Je blijft nieuwsgierig: ‘Wat probeert mijn kind mij nu te vertellen? Is het vermoeidheid, honger, of voelt het zich machteloos?’
Door te mentaliseren zie je dat het gedrag van je kind geen persoonlijke aanval op jou is, maar een uiting van een onvervulde behoefte. Hierdoor kun je reageren met jouw rust, welke je kind nodig heeft om weer te kalmeren. Zo help je jouw kind stap voor stap om diens eigen emoties te leren begrijpen en reguleren.
Studio Nesting
Wil je meer weten over mentaliseren of hoe je kan blijven mentaliseren in uitdagende situaties? Hoe mentaliseren zorgt voor meer rust en verbinding in je gezin? Maak kennis met Studio Nesting!